Osmanlı’dan bugüne çöp-Mehmet Mazak

Mehmet Mazak, 1971 yılında Mersin’in Erdemli ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladı. 1995 yılında Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nden mezun oldu. 1998 yılında “İstanbul’da Kayıkçı Esnafı ve 1802 Tarihli Kayıkçı Esnafı Sayım Defteri” konulu yüksek lisans tezini tamamladı. İlk kitabı 1998 yılında Eski İstanbul’da Deniz Ulaşımı adıyla İDO tarafından yayımlandı. Daha sonra İstanbul’un aydınlatma ve ısıtma tarihi ile ilgili olarak Osmanlı’dan Günümüze Havagazının Tarihçesi kitabı üç cilt hâlinde İGDAŞ tarafından yayımlandı. Bu yayınları, 2000 yılında İstanbul Depremleri, 2001 yılında Osmanlı’da Çevre ve Sokak Temizliği, 2006 yılında Baki Kente Ab-ı Beka Hamidiye kitapları takip etti. İstanbul şehir, tarihi ve kültürü üzerine çok sayıda makalesi yayımlanan Mehmet Mazak bazı dergilerin yayın ve bilim kurullarında bulundu. Ulusal ve uluslararası birçok festival, sempozyum ve organizasyonları oluşturup başkanlık ve yürütme kurullarında yer aldı. Kültür iletişimi, kültürel kimlik ve marka oluşturma konusunda çalışmalarda bulundu. Son dönemde çalışmalarına İstanbul’un ve Mersin’in 1850-1930 yılları arasındaki sosyal değişimi ve gündelik hayatı üzerine yaptığı araştırmalarıyla devam etmektedir. Evli, iki kızı, bir oğlu olan Mehmet Mazak, hâlen Sultanbeyli Belediyesi Kültür İşleri Müdürü olarak iş hayatına devam etmektedir.

Çöp çıkaran, çöp çıkaran nidaları eşliğinde, küfelerle kapı kapı dolaşılıp toplanan çöpler nihayetinde denize kavuşurdu Osmanlı döneminde. Kimi zaman “sele bırakılsa” da arayıcı esnafı ve tanzifat amelesi ile çöplerden kurtulmanın yolları arandı. Son dönemde ise çöpe ve sokaklara “hanımların eli” değmişti. Hâlihazırda Sultanbeyli Belediyesi’nin Kültür İşleri Müdürlüğünü yapmakta olan Mehmet Mazak Bey’le Osmanlı’dan bugüne çöp ve çöp atma pratikleri üzerine; çöpün dünü, bugünü ve yarını hakkında keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.

Osmanlı çöpünden nasıl “kurtuluyordu”?
Ben 1453 İstanbul’un fethinden sonraki dönemle ilgili çalışmalar yapmıştım. Osmanlı’nın ilk dönemleriyle ilgili elimde veri yok. 1453’ten sonrası için çöpçülüğün tarihini dört döneme ayırabiliriz. Klasik dönemde çöplerin temizliği Osmanlı arayıcı esnafı marifetiyle gerçekleştiriliyor. İkinci dönemde özellikle 1856’dan itibaren Türkiye’de ve İstanbul’da şehir emanetlerinin kurulmasıyla birlikte ise tanzifat amelelikleri dediğimiz, yine o dönemin fen müdürlükleri bünyesinde tanzifat ameleleri yapıyor bu işi. Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde belediye temizlik personeline çöpçü deniyor. Günümüzde ise belediye temizlik personeli bu işlevi görüyor.
 

Osmanlı’nın arayıcı esnafı ile bugünün belediye temizlik personeli arasındaki en temel fark ne?
Belediyelerimizin şu anda en büyük gider kalemlerinden biri temizliktir. Klasik dediğimiz Osmanlı döneminde, belediyeler kuruluncaya kadarki dönemde, arayıcı esnafına hiçbir bedel ödenmiyor. En önemli fark bu.

Devamı Nihayet Ekim sayısında…