Sınırları olmayan bir mendil: Tenugui

Arkadaşımın bana verdiği bezi açarken, “Bu nedir?” diye sordum. Büyük bir dikdörtgen hâlinde açıldı. “Senin için aldığım bir hediye” dedi. “Teşekkür ederim, ne işe yarıyor?” Polka deseninin yanı sıra kumaşı sert, ince ve kenarları dikişsizdi. “Birçok şey için. İçine bir şeyler sarabilirsin” diye açıkladı. “İçine bir şeyler mi sarmak?” Varını yoğunu bir sopanın ucundaki bir bezde taşıyan bir aylağı hayal ettim. Hediye beni şaşırttı, ama minnettarmış gibi davrandım. Sonunda arkadaşım gitti ve kumaş, dolabın derinliklerinde kendine bir yer buldu. Zaten saracak bir şeyim yoktu. Ve o zamanlar yeryüzünde aylak aylak dolaşmaya niyetim de yoktu. Tenugui ile ilk karşılaşmam açıkçası en hafifinden mahcubiyet vericiydi. Saçaklanmış kenarlarıyla bu bez tuhaf bir hediyeydi. Hiç de kullanışlı görünmüyordu. Bu basit kumaşın zengin bir geçmişi ya da zengin kullanım öyküsü olduğunu bilmiyordum.
En sade
biçim
İlk bakışta tenugui pek fazla göze çarpmıyor. Saçaklı kenarları ve ince yapısı, en azından ben gibi bir Batılı kişinin gözlerine, kullanılmış bir bez gibi gözükür. Hatta bazı tenuguilerin ayrıntılı resim ve desenlerinin tuvallerde veya posterlerde, savunmasız bezlerden daha iyi duracağını bile hissetmişimdir.
Ve bazen tenuguiler düz bez veya kumaş parçalarından başka bir şey değildirler. Aslında tenugui bazen elleri kurutmak veya temizlemek için çaput olarak kullanılır. Bu nedenle tenugui’nin kanjisi (harfler) el için olanı te 手 ile ve 手拭 い (てぬ ぐ) nugu’nun ise (う 拭う(ぬぐ) kurulamak için kullanılmış olması sürpriz değildir. Fakat bu “el bezleri”, tenugui ailesinin en sade, en ucuz ve en az etkileyici olanlarıdır. Tenugui’nin kanjisi bile kumaşın kökeni ve kullanım alanları hakkında doğru bir resim vermez.
Tenuguinin kökeni
Gerçekte tenuguinin seçkin bir şeceresi vardır. Kamawanu Shop’un “Tenugui Hakkında Gelişigüzel Bir Konuşma”sına göre orijinal tenugui, Heian dönemine (M.S. 794-1192) kadar uzanır. Metropolitan Sanat Müzesi, barış ve sanatsal keşifle bilinen Heian dönemini, Japonya’nın kültürel aydınlanması olarak adlandırmaktadır. Kana yazısı, waka şiiri, yamato-e resim tarzı ve Genji’nin Hikâyesi gibi tanınmış kültürel gelenekleriyle beraber gelişen tenuguinin kalabalığın içinde nasıl kaybolduğunu görmek çok kolay.
Heian dönemi tenuguisi çok pahalı bir üründü. Tenuguiya.jp sitesi bunları kutlamalarda ve dinî törenlerde kullanılan ipek veya kenevir ince dokuma bezler olarak tanımlıyor. Seri üretim teknikleri henüz gelişmediğinden, kumaş üretimi, özenli ve masraflı bir işlemdi. Sonuç olarak, fiyatlar sıradan halkın imkânlarının ötesinde kaldı.

Devamı Nihayet Dergi 35. sayısında…